Chronische stress kan leiden tot overgewicht

Een beetje spanning: prima. Maar te veel stress is oppassen geblazen. Volgens hormoonspecialist Liesbeth van Rossum van het Erasmus MC kan chronische stress leiden tot overgewicht en andere gezondheidsproblemen.

Stel je voor: je zit in een vliegtuig. Ineens klappen de zuurstofmaskertjes uit de plafonds, alarmen beginnen te piepen en het vliegtuig lijkt met een noodvaart te dalen. Je beseft dat het je laatste minuten kunnen zijn. Je voelt je hart bonken, ademt snel en begint flink te zweten. Dit is stress. Acute mentale stress.

,,Op zo’n moment wordt je stresssysteem geactiveerd’’, zegt hormoonspecialist en hoogleraar Liesbeth van Rossum. Het hersendeel dat je emoties verwerkt (de amygdala) stuurt een signaal naar een belangrijk regelcentrum in de hersenen: de hypothalamus. Vanuit de hersenen zal razendsnel via de zenuwbanen het stresshormoon adrenaline aangemaakt worden. Ook wordt er een signaal aan je bijnieren gegeven om extra cortisol – een ander belangrijk stresshormoon – aan te maken.

Via de bloedbaan verspreidt cortisol zich door je hele lichaam. Verder maakt je lichaam even extra suikers vrij en worden spieren meer doorbloed. ,,Handig’’, zegt Van Rossum, ,,want dit maakt je bij acute stress heel alert. Je kan beter denken doordat er meer energie en zuurstof naar de hersenen gaat. En er gaat meer energie naar de spieren.’’

Heel functioneel dus als er onverwachts een agressieve tijger achter je aankomt, maar ook als je een belangrijk examen moet doen.

Chronisch
Die mentale stress kan ook chronisch worden, bijvoorbeeld als je langdurig overladen wordt met te veel deadlines, er ontslag dreigt of het thuis een te drukke boel is. ,,De belasting in je privéleven en/of op je werk is dan hoger dan je kan dragen.’’ Maar er bestaat ook zoiets als fysieke ofwel lichamelijke stress. Denk aan chronische pijn, slaaptekort of het werken in dag- en nachtdiensten.

Wat nu als de stress langdurig blijft bestaan? ,,Dan maakt je lichaam langdurig te veel cortisol aan en kunnen de effecten van die verhoogde spiegels stresshormonen zich tegen je keren.’’ Dat cortisol stuurt het vet uit andere delen van je lichaam, bijvoorbeeld armen en benen, naar de buikstreek. ,,De omvang van je buik neemt dus toe. En laat buikvet, in tegenstelling tot het vet op onze heupen, nu net het schadelijke vet zijn.’’ Daarin worden allerlei ontstekingsachtige stofjes en hormonen gemaakt die tot tal van lichamelijke en mentale ziekten kunnen leiden. Het kan een verhoogde bloeddruk en suikerspiegels veroorzaken, maar ook botontkalking, verandering in je immuunsysteem en depressieve klachten geven. Bovendien lijkt het buikvet ook te zorgen voor de aanmaak van extra cortisol, waardoor het probleem zichzelf kan versterken.

Cortisol
Maar er is meer: hoog cortisol zorgt voor nog meer honger. Specifiek meer trek in hoogcalorische producten: snacktrek! Als je erg gestrest bent, grijp je eerder naar een reep chocolade dan een salade.

Cortisol was altijd wat lastig te meten. ,,We deden dat door bloed te prikken. Maar iemand kan ook gestresst worden door het bloedprikken zelf, dus dan meet je eigenlijk vooral dat.’’ Daarom ontwikkelde het Erasmus MC een nieuwe techniek: cortisolwaardes meten in hoofdhaar. Door een klein plukje haar af te knippen kunnen laboranten analyseren hoe hoog het cortisol in iemands lichaam de afgelopen maanden was. ,,Het is representatiever, omdat hoofdhaar met ongeveer één centimeter per maand groeit. Daardoor kun je de cortisolwaardes van maanden, soms jaren terug zelfs meten.’’

Verhoogd risico
Van Rossum vond met haar onderzoeksteam (Mesut Savas, Vincent Wester) dat mensen met obesitas gemiddeld veel hogere cortisolwaardes in hun haar hadden dan mensen met een normaal gewicht. Drieduizend kinderen van 6 jaar werden onderzocht door haar team met Erica van den Akker, Gerard Noppe en Yolanda de Rijke. Conclusie was dat de kinderen met het meeste cortisol in hun haar een bijna tienvoudig verhoogd risico hebben op het hebben van obesitas.

Kortom, chronische stress verhoogt de hoeveelheid cortisol, dat kan leiden tot snacktrek en meer buikvet en daarmee tot obesitas. Obesitas kan op haar beurt weer leiden tot slechter slapen of chronische gewrichtsklachten, waardoor het cortisol verder omhoog gaat en er meer stress ontstaat. ,,Er zijn dus zelfversterkende effecten.’’ Zo kan er een vicieuze cirkel ontstaan. ,,Tegelijkertijd weten we dat mensen met obesitas vaker gestigmatiseerd worden en gediscrimineerd op basis van hun gewicht, dat kan weer leiden tot nog meer stress.’’

Prof. dr. Liesbeth van Rossum schreef met dr. Mariëtte Boon de bestseller Vet belangrijk, feiten en fabels over voeding, vetverbranding en verborgen dikmakers. Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met de Universiteit van Nederland.

Rode gist rijst heeft zelfde bijwerkingen als statines

Link

Rode gist rijst, een voedingssupplement dat wel wordt gebruikt als alternatief voor statines, blijkt dezelfde bijwerkingen te hebben als reguliere statines. Bij Bijwerkingencentrum Lareb nam het aantal meldingen van bijwerkingen toe. Lareb waarschuwt consumenten voor de – soms ernstige – bijwerkingen.

Lovastatine
In rode gist rijst zit de stof Monacoline K, die ontstaat tijdens de gisting van rijst. Monacoline K, ook wel lovastatine genoemd, is in andere landen verkrijgbaar als geneesmiddel. In Nederland is rode gist rijst te koop als voedingssupplement. Het wordt aanbevolen voor de instandhouding van een normaal cholesterolgehalte. Uit analyse van Lareb blijkt dat de hoeveelheid Monacoline K in de verschillende preparaten sterk varieert. Bovendien kunnen rode gist rijst-supplementen ook de giftige stof citrinine bevatten, die tijdens de gisting kan ontstaan.

Van spierpijn tot alvleesklierontsteking
De voor rode gist rijst gemelde bijwerkingen komen overeen met de bijwerkingen van statines. Spierpijn en andere klachten aan het bewegingsapparaat worden het meest genoemd (32 keer). Daarna rapporteren mensen maag-darmklachten en neurologische symptomen, zoals hoofdpijn, duizeligheid en geheugenproblemen. In een enkel geval traden er ernstige bijwerkingen op als alvleesklierontsteking en ernstige leverproblemen.

Waarschuwing aan consumenten
‘Consumenten nemen vaak aan dat voedingssupplementen minder gevaarlijk zijn dan reguliere medicijnen. In het geval van rode gist rijst kan dit misleidend zijn en zelfs schadelijk’, schrijven de onderzoekers in het rapport. In juli 2017 waarschuwde Lareb ook al voor de bijwerkingen van rode gist rijst, op basis van 16 meldingen. Inmiddels is het aantal meldingen gestegen naar 74. Ook het Voedingscentrum waarschuwt voor het gebruik van dit voedingssupplement.

Bron: Bijwerkingencentrum Lareb

Supermarkten promoten vooral ongezonde voeding

Bijna alle aanbiedingen in supermarkten zijn gericht op ongezonde voeding. Slechts 1 op de 5 producten met korting staat in de Schijf van Vijf. Supermarkten lijken op die manier niet te sturen naar de gezonde keuze. Dat blijkt uit onderzoekvan supermarktvergelijker stichting Questionmark in samenwerking met Transitiecoalitie Voedsel.

Zeven supermarkten

Questionmark vergeleek gedurende een half jaar iedere 2 weken de online aanbiedingen van Albert Heijn, Jumbo, Plus, Coop, Dirk, Jan Linders en Ekoplaza. Daaruit bleek dat 80 procent van de aanbiedingen geldt voor ongezonde producten. De supermarkten verschillen hier onderling nauwelijks in. ‘Geen van de onderzochte supermarkten lijkt met de aanbiedingen te sturen op het maken van gezonde keuzes’, schrijft Questionmark in het rapport. ‘Op het gebied van duurzaamheid zijn er wel verschillen tussen de supermarkten. De ene supermarkt neemt structureel vleesvervangers en peulvruchten in de aanbiedingen op, bij een andere supermarkt is vlees de norm.’

Nationaal Preventieakkoord

De 7 onderzochte supermarkten dekken met elkaar ruim twee derde van de markt. Vorig jaar stond in het Nationaal Preventieakkoord dat onder meer supermarkten ernaar zouden streven om consumenten meer volgens de Schijf van Vijf te laten eten. Aanbiedingen zijn hierbij belangrijk, omdat veel mensen zich hierdoor laten leiden. Het in de aanbieding doen van een product leidt namelijk over het algemeen tot een verkoopstijging van zo’n 300%.

Het kan echt beter

‘Voor onze gezondheid is het belangrijk dat de gezonde keus makkelijk is’, zegt staatssecretaris Paul Blokhuis van VWS. ‘Supermarkten spelen hierin een belangrijke rol met hun aanbod en de producten die ze in de aanbieding zetten.’ Maar het is nu te vroeg om te somberen, meldt hij in de Volkskrant. ‘De afgelopen jaren hebben de supermarkten al veel gedaan, maar het kan echt beter. Ik denk dat de uitkomsten vooral laten zien dat er nog veel werk aan de winkel is voor supermarkten om Schijf van Vijf-producten te stimuleren.’

Bron: Transitiecoalitie Voedsel

Close-up detail of a man shopping in a supermarket

Demonstratie eerstelijnsparamedici “ZorgenZonderZorgen”

Woensdagochtend 3 juli kwamen bijna 1000 paramedici, waaronder circa 150 diëtisten, bijeen in Den Haag om actie te voeren voor goede zorg in de eerste lijn. Na een demonstratiemars nam een delegatie van Tweede Kamerleden de eisen van de paramedici in ontvangst. Ook kregen de Kamerleden een kruiwagen vol evidence voor de kosteneffectiviteit van de bestaande paramedische zorg.

Actiegroep Paramedie

De actie werd georganiseerd door “Actiegroep Paramedie”, een gezamenlijke actiegroep van diëtisten, fysiotherapeuten, ergotherapeuten, logopedisten en oefentherapeuten. Hun achterban bestaat uit bijna 20.000 zorgprofessionals. De Actiegroep voert actie tegen de knellende bepalingen in de zorgcontracten met de zorgverzekeraars en het lage behandeltarief in de eerste lijn. Deze tarieven zijn al meer dan 10 jaar niet verhoogd, terwijl de kosten toenemen. Steeds meer zorgverleners stappen om die reden uit de eerste lijn.

Drie eisen

De Actiegroep vraagt de politiek om op 3 punten actie te ondernemen:

1.    Geef de paramedicus meer ruimte om zelf beslissingen te nemen over de behandeling

2.    Geef de paramedicus minder administratieve druk en ontregel de zorg

3.    Geef de paramedici een passend, kostendekkend tarief.

De actie ging vooraf aan de vergadering van de Tweede Kamer over de eerstelijnszorg.

40 procent van uren van eerstelijnsdiëtist is onbetaald

Van een werkdag van een eerstelijnsdiëtist van 8 uur zijn 3,3 uren niet-declarabel. Dat blijkt uit tijdbestedingsonderzoek onder 344 diëtisten van 314 diëtistenpraktijken, uitgevoerd door de Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD).

Patiëntgebonden uren

Een eerstelijnsdiëtist besteedt 70 procent van de totale werktijd aan patiëntgerelateerde werkzaamheden. Hiervan kan 15 procent vanaf 2019 niet meer bij de zorgverzekering gedeclareerd worden. Het gaat om de indirecte uren: werkzaamheden die voorafgaand of na een gesprek met een cliënt moeten worden gedaan, zoals het dossier bijwerken, het berekenen van de voeding en overleg met andere professionals.

Scholing en administratie

Daarnaast gaat 9 procent van de werktijd op aan vakinhoudelijke activiteiten zoals scholing en netwerkoverleg. Aan boekhouding, website, social media, werkoverleg en andere organisatorische en administratieve taken besteedt een eerstelijnsdiëtist gemiddeld 6 procent van de werktijd. De overige 15 procent van de werktijd gaat op aan het beantwoorden van vragen en werkgerelateerde reistijd. In totaal is 40 procent van de uren van een eerstelijns diëtist niet declarabel.

Ontoereikend tarief

Het tarief van de zorgverzekeraars voor diëtetische hulp is volgens de NVD niet genoeg om alle kosten te vergoeden om een praktijk te voeren en een redelijk salaris over te houden. Uit eerder kostprijsonderzoek van de NVD blijkt dat veel eerstelijnsdiëtisten daarom geen pensioen opbouwen en geen arbeidsongeschiktheidsverzekering hebben afgesloten.

Infographic

De belangrijkste resultaten van het tijdbestedingsonderzoek, dat in maart en april 2019 is uitgevoerd, staan in een infographic. De NVD gaat de resultaten onder de aandacht brengen bij zorgverzekeraars, de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), overheid, relevante patiënt-verenigingen en de koepel van zorgverzekeraars.

Bron: NVD